Restrukturyzacja firmy – na czym polega i kiedy warto ją rozpocząć?

Problemy finansowe przedsiębiorstwa nie zawsze oznaczają konieczność zakończenia działalności. Spadek przychodów, rosnące koszty, utrata ważnego kontrahenta czy trudności z zachowaniem płynności finansowej mogą pojawić się w każdej firmie, również takiej, która przez wiele lat funkcjonowała bez większych problemów.

Jednym z rozwiązań przewidzianych dla przedsiębiorców, którzy utracili płynność finansową i znaleźli się w trudnej sytuacji ekonomicznej, jest restrukturyzacja. W przeciwieństwie do postępowania upadłościowego, jej celem nie jest likwidacja majątku firmy i zakończenie jej działalności, lecz wypracowanie porozumienia z wierzycielami poprzez zawarcie układu oraz spłatę zobowiązań na nowych, realnych warunkach, dostosowanych do faktycznych możliwości finansowych dłużnika.

 Restrukturyzacja daje przedsiębiorcy realną szansę na uporządkowanie sytuacji finansowej przy jednoczesnej ochronie majątku – od dnia otwarcia postępowania (a często już od dnia zabezpieczenia) dłużnik korzysta z ochrony przed egzekucją prowadzoną przez wierzycieli objętych układem, co pozwala zatrzymać dalsze pogłębianie się kryzysu i zyskać czas potrzebny na wdrożenie działań naprawczych. Kluczowym elementem tego procesu jest plan restrukturyzacyjny. Efektem powodzenia całego procesu jest zawarcie układu z wierzycielami, dzięki któremu przedsiębiorstwo może kontynuować działalność, zachować miejsca pracy oraz relacje z kontrahentami, a wierzyciele – zamiast ryzykować niskie zaspokojenie w upadłości – uzyskują realną perspektywę odzyskania swoich należności.

Na czym polega restrukturyzacja firmy?

Restrukturyzacja kojarzona jest często przede wszystkim z redukcją zadłużenia. W rzeczywistości jest to pojęcie znacznie szersze. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy – Prawo restrukturyzacyjne celem postępowania restrukturyzacyjnego jest uniknięcie ogłoszenia upadłości dłużnika poprzez umożliwienie mu restrukturyzacji w drodze zawarcia układu z wierzycielami, a w przypadku postępowania sanacyjnego również poprzez przeprowadzenie działań sanacyjnych, przy zabezpieczeniu słusznych praw wierzycieli. W uproszczeniu chodzi więc o znalezienie takiego sposobu rozwiązania problemów finansowych, który pozwoli przedsiębiorcy porozumieć się z wierzycielami i dostosować sposób spłaty zadłużenia do sytuacji firmy. Jej istotą jest wypracowanie zasad uregulowania zobowiązań uwzględniając możliwości spłaty dłużnika z poszanowaniem interesu wierzycieli. Kluczowym elementem tego procesu jest plan restrukturyzacyjny, w którym określa się przyczyny trudnej sytuacji przedsiębiorstwa oraz konkretne środki mające na celu przywrócenie firmie zdolności do konkurowania na rynku i regulowania bieżących zobowiązań – mogą to być m.in. zmiany organizacyjne, redukcja kosztów, restrukturyzacja zatrudnienia czy reorganizacja majątku.

Kto może skorzystać z restrukturyzacji?

Z restrukturyzacji może skorzystać szerokie grono podmiotów — od jednoosobowych działalności gospodarczych (JDG) i rolników, przez wspólników osobowych spółek handlowych, aż po spółki kapitałowe. Postępowanie restrukturyzacyjne nie jest przeznaczone wyłącznie dla firm znajdujących się na skraju upadłości. Zgodnie z art. 6 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego może być ono prowadzone wobec dłużnika niewypłacalnego lub zagrożonego niewypłacalnością. Dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Ustawa przewiduje przy tym domniemanie, że do utraty takiej zdolności doszło, jeżeli opóźnienie w wykonywaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące. Co ważne, z restrukturyzacją nie trzeba czekać do tego momentu. Zgodnie z art. 6 ust. 3 Prawa restrukturyzacyjnego dłużnikiem zagrożonym niewypłacalnością jest dłużnik, którego sytuacja ekonomiczna wskazuje, że w niedługim czasie może stać się niewypłacalny. Przepisy pozwalają więc podjąć działania również wtedy, gdy firma nadal reguluje część zobowiązań, ale jej sytuacja wskazuje, że w najbliższym czasie może mieć z tym problem.

Jaki jest cel restrukturyzacji?

Głównym celem restrukturyzacji jest uniknięcie upadłości przy jednoczesnym zabezpieczeniu praw wierzycieli. Dla przedsiębiorcy może to oznaczać możliwość dalszego prowadzenia firmy, zachowania relacji z kontrahentami, miejsc pracy czy pozycji wypracowanej na rynku.  Osiągnięcie tego celu możliwe dzięki podjęciu określonych działań restrukturyzacyjnych w tym szczególności zawarciu układu z wierzycielami, w ramach którego strony uzgadniają nowe warunki spłaty zobowiązań – np. redukcję długu (umorzenie części wierzytelności), rozłożenie spłaty na raty, wydłużenie terminów płatności czy konwersję wierzytelności na udziały lub akcje. Układ pozwala pogodzić interesy dłużnika, dążącego do odzyskania płynności finansowej i kontynuowania działalności, z interesem wierzycieli, którzy – zamiast ryzykować niskie zaspokojenie w postępowaniu upadłościowym – uzyskują realną perspektywę odzyskania należności w warunkach funkcjonującego, restrukturyzowanego przedsiębiorstwa.

Rodzaje postępowań restrukturyzacyjnych. Który rodzaj postępowania restrukturyzacyjnego wybrać?

Prawo restrukturyzacyjne przewiduje cztery rodzaje postępowań: postępowanie o zatwierdzenie układu, przyspieszone postępowanie układowe, postępowanie układowe oraz postępowanie sanacyjne. Różnią się one między innymi stopniem zaangażowania sądu, zakresem ochrony dłużnika oraz zasadami zarządzania przedsiębiorstwem. Wybór konkretnego postępowania powinien zależeć od sytuacji danej firmy. Analiza przeprowadzona przez profesjonalnych doradców restrukturyzacyjnych pozwoli na wybór najlepszej formy postępowania, dopasowanej indywidualnie do sytuacji Twojej firmy.

Kiedy warto wdrożyć restrukturyzację?

Sygnałem alarmowym jest sytuacja, w której problemy finansowe przestają mieć charakter jednorazowy i zaczynają się powtarzać. Jeżeli firma coraz częściej ma trudności z terminowym regulowaniem zobowiązań – wobec kontrahentów, ZUS, urzędu skarbowego czy banku – a prognozowane wpływy nie dają podstaw, by oczekiwać szybkiej poprawy płynności, to właściwy moment, by dokładnie przeanalizować przyczyny tego stanu rzeczy oraz zbudować realistyczną prognozę finansową na kolejne miesiące. Nie trzeba przy tym czekać, aż firma całkowicie utraci zdolność do regulowania wymagalnych zobowiązań, czyli stanie się niewypłacalna w rozumieniu przepisów. Ustawa – Prawo restrukturyzacyjne umożliwia wszczęcie postępowania już wobec przedsiębiorcy jedynie zagrożonego niewypłacalnością, a więc takiego, którego sytuacja ekonomiczna wskazuje, że w niedługim czasie może stać się niewypłacalny. Wcześniejsze podjęcie działań daje zwykle znacznie szerszy wachlarz możliwych rozwiązań, większą swobodę negocjacyjną wobec wierzycieli oraz realną szansę na uniknięcie formalnej niewypłacalności, a tym samym – postępowania upadłościowego.

Im wcześniej właściciel lub zarząd firmy zdecyduje się na profesjonalną analizę sytuacji finansowej, tym większe prawdopodobieństwo, że restrukturyzacja zakończy się sukcesem i pozwoli zachować ciągłość działalności przedsiębiorstwa.