Przestępstwo Niegospodarności Menadżerskiej w świetle art. 296 Kodeksu Karnego

Wiele osób zarządzających w firmach nie zdaje sobie sprawy, że niektóre ich decyzje gospodarcze, podejmowane w imieniu zarządzanego przez nich przedsiębiorstwa, mogą doprowadzić do postawienia im zarzutów karnych przez organy ścigania.

W tym artykule omówimy treść art. 296 § 1 kodeksu karnego, przyjrzymy się jego interpretacji w kontekście praktyki zarządczej oraz przedstawimy przykłady decyzji, które mogą wiązać się z odpowiedzialnością karną.

Zakres podmiotowy i przedmiotowy art. 296 k.k.

Przepis ten jest skierowany głównie do osób zarządzających majątkiem lub prowadzących działalność gospodarczą – w praktyce dotyczy więc menadżerów, dyrektorów finansowych, członków zarządu oraz innych osób podejmujących decyzje prowadzące do nazwijmy „przesunięć majątkowych” w zarządzanym podmiocie. Artykuł 296 Kodeksu karnego karze również samo spowodowanie niebezpieczeństwa wystąpienia znacznej szkody (§  1a.), a sprawca może zostać pociągnięty do odpowiedzialności również jeśli działa nieumyślnie (§ 4), natomiast w niniejszym artykule omówimy podstawowy typ przestępstwa opisany w paragrafie pierwszym.

Wydaje się, że od osób pełniących zarządcze funkcje wymaga się zatem zasad prawidłowego gospodarowania, nakazujących działanie racjonalne, zgodnie z zasadami sztuki zarządzania majątkiem i ogólnymi regułami prowadzenia działalności gospodarczej oraz do przyjętego wewnętrznego podziału obowiązków.

Przesłanki odpowiedzialności za niegospodarność

Odpowiedzialność karna z art. 296 k.k. zachodzi wówczas, gdy łącznie spełnione są następujące przesłanki:

1. Obowiązek zajmowania się sprawami majątkowymi lub działalnością gospodarczą – dotyczy osób, które na mocy choćby umowy, pełnionej funkcji lub statutu podmiotu mają obowiązek prowadzenia spraw przedsiębiorstwa.
2. Nadużycie uprawnień lub niedopełnienie obowiązku – osoby decyzyjne mogą dopuścić się niegospodarności poprzez:
• nadużycie uprawnień – np. podejmowanie działań wykraczających poza ich kompetencje, lub
• niedopełnienie obowiązków – zaniedbanie, rozumiane jako niezgodne z zasadami logiki i doświadczenia brak podjęcia wymaganej aktywności w danej sytuacji,
3. Znaczna szkoda majątkowa – należy rozumieć przez to definicję określoną w słowniku wyrażeń ustawowych Kodeksu karnego tj. o znacznej szkodzie majątkowej mówimy w sytuacji, gdy przekracza ona 200 tysięcy złotych. Nie każda decyzja może być zatem penalizowana, a jedynie ta o nazwijmy ją „dużej wartości majątkowej”.
4. Związek przyczynowy między działaniem/zaniechaniem a szkodą – aby przypisać odpowiedzialność, musi istnieć bezpośredni związek między działaniem lub zaniechaniem menadżera a wyrządzoną szkodą.

Formy niegospodarności w decyzjach menadżerskich

W praktyce decyzje menadżerskie mogą skutkować niegospodarnością chociażby za dokonanie wyjątkowo nieopłacalnego, nieracjonalnego przesunięcia majątkowego (np. podpisanie umowy o zakup nieruchomości,  położonej w nieatrakcyjnej lokalizacji po zawyżonej cenie, pomimo braku zgody zarządu) lub zaniechanie działań naprawczych w spółce pomimo ziszczenia się przesłanek do natychmiastowej reakcji na dane zagrożenie.

Czynny żal pozwalający na uniknięcie kary.

Paragraf 5 wzmiankowanego przepisu przewiduje instytucję czynnego żalu, którego wynikiem jest niepodleganie karze przy odpowiednim zachowaniu sprawcy. Polega on na dobrowolnym naprawieniu w całości wyrządzonej szkody, lecz jedynie w wypadku, gdy nastąpi to przed wszczęciem postępowania karnego w sprawie.

W przypadku przestępstwa niegospodarności niezwykle pomocne może być skontaktowanie się z prawnikiem już na etapie zamiaru dokonania danej transakcji, co może pozwolić uniknąć odpowiedzialności karnej.

Kancelaria Lewcio & Marciniak reprezentuje klientów na każdym etapie spraw karnych. Specjalizujemy się w bronieniu klientów w sprawach wykroczeń oraz przestępstw. Jeżeli potrzebujesz pomocy, zadzwoń pod numer tel.: 790 767 484

Niniejszy wpis powstał przy współpracy Kancelarii z Fundacją Mecenat.